Polonia Breda BCV Polonia

Andrzej Skibinski

Historia Stowarzyszenia Kulturalnego „Polonia” w Bredzie

Historia stowarzyszenia łączy się nierozerwalnie z historia Polaków w Bredzie i aby dobrze zrozumieć dzisiejszą Polonię trzeba wrócić się nieco w przeszłość, do roku 1944, do czasów Drugiej Wojny Światowej kiedy to Polacy z pierwszej dywizji pancernej pod dowództwem generała Maczka wyzwolili to miasto. Pierwsza Polska Dywizja Pancerna (dalej 1PDP) została uformowana w Anglii 25 listopada 1942 roku i liczyła ok. 14 tys. żołnierzy, którzy pod hasłem „Za Naszą i Waszą Wolność” przeszli przez Normandię, Flandrię do Holandii.
Polscy żołnierze wkroczyli do Bredy w październiku 1944 roku i do wiosny 1945 roku dywizja kwaterowała w mieście i jej okolicach, po czym szlak bojowy powiódł ich dalej na północ i koniec wojny zastał ich w północnych Niemczech. 
Polscy żołnierze stanęli wówczas przed dylematem; czy wracać do Polski z nową, komunistyczna władzą, czy emigrować za ocean, czy może pozostać w Wielkiej Brytanii gdzie większość z nich było skoszarowanych w latach 1940-44 w szkockich obozach szkoleniowych, czy wreszcie pozostać w Holandii, w Bredzie, gdzie jako wyzwoliciele  zostali tak serdecznie przyjęci przez miejscową ludność.
Wielu wybrało Bredę w której młodzi polscy żołnierze poznali holenderskie dziewczyny i w ten sposób po roku 1945 osiedliło się tutaj kilkuset żołnierzy.

Nie wszyscy zdołali tu zagrzać miejsca na stałe i część z nich z czasem wyemigrowała do Kanady. W Bredzie pozostało na dobre około 250 Polaków. 

Życie polonijne od początku do dziś koncentrowało się głównie wokół kościoła Ojców Kapucynów (ned. Pater Capucijnenkerk)  przy Schorsmolenstraat. Od roku 1945 odbywały się co niedzielę mszę po polsku które odprawiali w kolejności:
Ojciec Efrem, Ks. Alexander Mosso, Franciszek Deja, Ks. Stanisław Nowak i
od roku 2000 do dziś Ks. Krzysztof Obiedziński.

 

1947

W roku 1947 byli żołnierze generała Maczka, stowarzyszają się w Polskim Towarzystwie Katolickim (PTK). Do PTK należeli niemal wszyscy Polacy.
Założycielem PTK był Dr Socjologii Narcyz Witold Komar, wśród działaczy m.in. Jan Nowiński i Jan Krzemiński.
Pierwszym prezesem był prof. Stefanow, profesor akademii sztuk pięknych, twórca tryptyku który można do dziś podziwiać w muzeum generała Maczka. Następnymi prezesami byli kolejno: panowie Śliwka, Szymbierski, Włodzimierz Grendel, Miś, Zbigniew Sosiński, Aleksander Bronowski, Wilhelm Wylenzek i ostatnim prezesem do końca istnienia PTK w roku 2000 był Alfred Wieliszek.
W praktyce PTK było stowarzyszeniem kombatantów 1 Dywizji Pancernej gen. Maczka, oddział holenderski, jako, że żołnierze tej dywizji rozsiani byli po całym świecie.

 

W tym roku pan W. Rzemieniecki założył grupe teatralną i folklorystyczną „Znicz” która jak wszystkie późniejsze organizacje polonijne w mniejszym lub większym stopniu były związane z PTK i jej aktywnymi członkami.

 

1948

Powstaje Chór Męski im. Stanisława Moniuszki, dyrygowany przez Bronisława Galasa, a tzw. gospodarzami chóru byli kolejno panowie Łukaczyński i Jan Krzemiński. W roku 1984 z przyczyny ubywania członków,  chór męski przekształcił się w chór mieszany którego gospodarzem była pani Willy Kozioł i w domu państwa Kozioł odbywały się próby. Do końca istnienia w 2000 roku w chórze śpiewali Jan Krzemiński i Jan Nowiński.

 

Z powodu, że Holendrzy nie mogli wymówić słowa ‘znicz’  nazwa ta zostaje zmieniona na folklorystyczny zespół pieśni i tańca o oficjalne nazwie Zespół Widowiskowy „Polonia”.

 

W 1948 roku powstał Dom Polski na Torenstraat 17,  gdzie kombatanci mogli sobie przyjść pogadać i popolitykować przy kieliszku. Dom Polski, nazywany przez holendrów polską kantyną, był rodzajem klubu PTK gdzie gospodarzem była pani Łukaczyńska (matka jednego z kombatantów).

 

1950

W 1950 roku powstaje Klub Sportowy „Cracovia” którego szefem był pan Szymborski a członkami m.in. Jan Bula, Jeleniewski, Dr Wierdak i inni. Ich głównym sportem była siatkówka – sport zupełnie nie znany w Holandii. Klub „Cracovia” istniał kilka lat.

 

1951

W 1951 Dom Polski przeniósł się na Vismarktstraat, do domu którego właścicielem był Kazimierz Skałuba. Po drugiej stronie ulicy miał Skałuba swoja café „Postjager” do której Polacy też chodzili.


Czynsz za Dom Polski opłacany był wspólnie przez PTK i holenderską organizację „Comité Nederland-Polen” prowadzoną m.in. przez państwa Guns.

PTK sprawił sobie sztandar z wizerunkiem Matki Boskiej i napisem „Królowo Polski Błogosław Tułaczom - 1951”. Odtąd sztandar jest regularnie używany podczas uroczystości 4 maja, Dnia Ofiar II Wojny Światowej (Dodenherdenking)  i 29 października z okazji wyzwolenia Bredy (Bevrijdingsdag).

 

1952

Mijają lata. Młodzi Polacy zakładają rodziny, rodzą się dzieci, pracują w dużych fabrykach Bredy jak Enka, Etna, Kwatta, niektórzy zakładają własne warsztaty i firmy, jednym słowem zaczyna się zwykłe prozaiczne życie, dalekie od żołnierskiej przygody i witania kwiatami jako bohaterów w każdej wyzwalanej wsi. Dla wielu tamte lata na emigracji nie pozostawiły dobrych wspomnień. W odczuciu wielu z nich byli pierwszymi "gastarbeiterami" w tym kraju, wykonując najcięższe i nisko płatne prace.

 

Przy PTK założono polską szkółkę sobotnią aby dzieci kombatantów wychowujące się z daleka od ojczyzny miały możność nauki polskiego języka, kultury i dostawały polskie wychowanie.

 

Z czasem następuje wśród kombatantów polaryzacja poglądów i tak w roku 1952 powstaje w Bredzie następna polska organizacja Polskie Stronnictwo Ludowe, filia PSL z emigracyjnego rządu w Londynie. Założycielami PSL w Bredzie byli polscy pracownicy nieistniejącej już fabryki włukin sztucznych - Hollandse Kunstzijde Industrie (H.K.I. później ENKA). Aktywnymi działaczami w PSL byli m.in. Jan Nowiński i Wilhelm Wylenzek.

 

1954

W dziesięciolecie bitwy o Bredę odsłonięto pomnik w parku miejskim „Wilhelminapark” przy ulicy generała Maczka. Jest to miejsce, gdzie oddziały polskie stoczyły ciężki bój z ukrytymi w Wilhelminapark Niemcami.
Po drugiej stronie alei, na podmurowaniu z odpowiednio wyjaśniająca tabliczka, stoi niemiecki czołg typu Panter zdobyty w walkach i ofiarowany przez dywizję miastu.

Nieopodal stoi tez kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej jako kolejne podziękowanie mieszkańców Bredy „zbudowano w Roku Maryjnym 1954 w podzięce za wyzwolenie w 1944 r.” 

 

KS „Cracovia” i PTK zorganizowała polską spartakiadę na boiskach sportowych koszar Trip van Zoudtlandt. W spartakiadzie wzięło udział 150 zawodników a dowódca koszar był jej honorowym gospodarzem.

 

1963

PTK, czyli kombatanci, Polacy z pierwszej generacji, mieli duży wpływ na działalność zespołu tanecznego „Polonia”. W skład „Polonii” wchodzą głównie dzieci polskich kombatantów i Holendrzy, jednak Holendrzy nie mają prawa głosu i nie mogli zasiadać w zarządzie. Jeden z działaczy zespołu, polski kombatant, Władysław Cuber uważa to za niezdrową sytuację. Postępujące ubywanie członków, różnice zdań programowych i na temat przyszłości zespołu doprowadzają w końcu do rozłamu i powstaniu dwóch zespołów.

Powstaje zespół taneczny „Karpacz” prowadzony przez Wally Buciora a następnie Starzyka próbujący trzymać się starej linii programowej. „Karpacz” ma z wiekiem coraz większe trudności w prowadzeniu działalności z powodu braku członków i ostatecznie rozwiązuje się 2000 roku, zostawiając sztandar „Karpacza” w muzeum generała Maczka.

Władysław Cuber inicjalizuje powstanie  1 marca 1963 zespołu „Mazur”.  Aby utrzymać  niezbędną do występów liczbę członków dopuszcza do swojego zespołu także Holendrów. Zespół osiąga spore sukcesy, m.in. w 1969 roku występuje w Polsce na Światowym Festiwalu Zespołów Polonijnych w Rzeszowie i wygrywa jedną z nagród. Występują w Rzeszowie jeszcze w latach 1971 i 1972.

 

1964

W 1964 roku, w 20-ta rocznicę wyzwolenia Bredy, przeniesiono groby poległych polskich żołnierzy pochowanych zaraz po wojnie niedaleko wejścia głównego na cmentarzu komunalnym Zuijlen na zbiorowy Polski Honorowy Cmentarz Wojskowy przy Ettensebaan.

 

Przy okazji zawodów UEFA grupa weteranów w składzie A. Wieliszek, J. Wojnarowicz i K. Skaluba z Bredy, S. Dancewicz z Sprang-Capelle i K. Szmyt z Utrechtu zakładają Polski Komitet Olimpijski w Holandii. Organizacji mającej wspomagać finansowo polskich sportowców w kraju i Polski Komitet Olimpijski w Warszawie.

 

1969

25-tą rocznicę wyzwolenia obchodzono tradycyjnie złożeniem kwiatów na grobach poległych a następnie wieczorem spotkaniem w café De Arend gdzie Comité Nederland-Polen i zaproszeni goście spożywali pieczonego prosiaka, grupa Les Amies Chantantes śpiewała holenderskie piosenki a dzieci kombatantów śpiewały piosenki polskie, występował zespół „Polonia”. Obecna była telewizja NCRV która już wcześniej filmowała uroczystości na cmentarzu i robiła wywiad z gen. Maczkiem.

 

1975

 

Dom Polski na Vismarktstraat (jak mówiono potocznie „u Skałuby”)  istniał do roku 1975. Po śmierci Kazimierza Skałuby jego żona Małgosia otwiera w tym pomieszczeniu własną café „Małgosia” ale tradycję Domu Polskiego częściowo przejęła mieszcząca się obok café „Warschau” państwa Janiny i Franciszka Mucharowskich. Tam też odbywają się co miesiąc posiedzenia ambasady PRL, gdzie u pana konsula można było załatwić różne sprawy paszportowe, wizowe i zaproszenia dla rodzin w kraju bez potrzeby jazdy w tym celu do ambasady w Hadze.

 

 

 

 

 

 

1980

Powstaje Polski Klub Sportowy „Kaszub” (ned. PSK „Kaszub”) którego założycielem był pan Lessmann a obecnie jego syn prowadzi ten klub aktywny w szachach, bilardzie, piłce nożnej i koszykówce.

 

1981

Museum Breda-Polen 1939-1945” którego zbiory zapoczątkował niegdyś prywatnie jeden z mieszkańców Bredy, pan C. Coenders, zostaje osobiście przez generała Maczka nazwane “Generaal Maczek Muzeum

 

1984

W 40-tą rocznicę wyzwolenia Bredy zorganizowano turniej po którym w sali „Vianden” odbyła się zabawa polonijna. 


Już wówczas, druga generacja Polaków z różnych organizacji polonijnych zaczęła szukać możliwości aby w przyszłości organizować wspólnie październikowe imprezy z okazji wyzwolenia Bredy na swój własny sposób, niezależnie od coraz bardziej starzejących sie weteranów. 
 
To był jeden z pierwszych impulsów dla drugiej generacji Polaków aby założyć nową, młodą organizację, która organizowałaby zabawy z okazji wyzwolenia jak i też inne imprezy polonijne.

 

1985

Po śmierci Władysława Cubera prace w zespole „Mazur” kontynuują jego synowie Roman i Henio Cuber. Zespół się rozrasta, występuje w Holandii, Belgii i Francji. Roman Cuber prowadzi „Mazur” do 1988 roku, następnie Henio Cuber i dalej aż do dziś zespół prowadzi Kees Nowak, z drugiej generacji Polaków w Bredzie.

„Mazur” nadal występuje na uroczystościach 4 maja związanych z Dniem Ofiar II Wojny Światowej (Dodenherdenking) i  29 października z okazji wyzwolenia Bredy (Bevrijdingsdag).

 

1986 - 1988

W tych latach w październiku organizowane były imprezy z okazji wyzwolenia Bredy w których brali udział Polacy zrzeszeni w różnych organizacjach.

Zabawy odbywały się w sali Jeugdland w Ulvenhout przy współpracy PTK, polskiego chóru, zespołów „Karpacz”, „Mazur” i Polskiego Komitetu Olimpijskiego.  Grała grupa „La Banda” i tradycyjnie serwowano bigos.

 

Po śmierci Franka Mucharowskiego café „Warschau” na Vismarktstraat przestaje istnieć i ostatnią polską kawiarnią staje się „Huis van Negotie” na Haagweg 68, której współwłaścicielem był Alfred Wieliszek (po holendersku zwany Freddy Wieliszek).

 

1989

Polski Komitet Olimpijski w Holandii obchodzi swoje 25-lecie i z tej okazji organizuje w czerwcu turniej piłki nożnej i wieczorną zabawę. W sobotę 10 czerwca w sali  “Jeugdland” w Ulvenhout odbywa się impreza otwarta oficjalnie przez polskiego ambasadora w Holandii pana W. Gwiazdę. W imprezie wzięło udział około 700 Polaków i Holendrów.

 

W październiku 1989 roku nie zorganizowano uroczystego wieczoru z okazji 45 rocznicy wyzwolenia Bredy z powodu braku porozumienia miedzy różnymi organizacjami polonijnymi.

 

Idea utworzenia stowarzyszenia zrzeszającego drugie pokolenie rodziła się już od roku 1984 ale decyzja o utworzeniu stowarzyszenia kulturalnego "Polonia" powstała w październiku roku 1989, ponieważ ludziom wyraźnie brakowało już tradycyjnego uroczystego wieczoru z okazji wyzwolenia Bredy organizowanego zawsze w sobotę ostatniego weekendu października. Istniejąca organizacja weteranów PTK nie dawała możliwości działania w jej ramach nowej generacji. Adrian Stopa, Bolek i Ton Krzeszewski postanowili utworzyć nową, młodą organizację z wizją jaka im bardziej odpowiadała, młodym wówczas ludziom, wychowanym już w Holandii, mających holenderskie matki, mówiącym po holendersku i nie mających w praktyce kontaktu z Polską.

Już w sierpniu 1989 rozesłano pierwsze listy aspiranckie do potencjalnych zwolenników i sympatyzantów.

 

Dla tych ludzi z drugiej generacji, wychowanych w holenderskich domach z bardzo ograniczonymi kontaktami z Polską i polską mową jest język holenderski ich językiem ojczystym i polski znają słabo. Ci ludzie wychowali się w latach „zimnej wojny” w Holandii, dla nich Polska leżała dosłownie za „żelazną kurtyną” kiedy to Zachodnia Europa traktowała Polskę jako jeden z wrogich krajów „Wschodniego Bloku” co nie przyczyniało się do zbliżenia drugiej generacji Polaków w Bredzie do kontaktów z macierzą.

Podróże do Polski były bardzo utrudnione jak administracyjnie tak i finansowo. Poza tym nikt nie śmiał jechać "do krajów sowieckich" do czasu odwilży w Polsce w 1956 roku. Ta wrogość i podziały polityczne w Europie odbijały się też na podziałach wśród Polaków.

Większość drugiej generacji Polaków w ogóle nie interesuję się swoim polskim pochodzeniem i nie uczestniczy w życiu polonijnym.

 

1990

W marcu inicjatorzy rozesłają zaproszenie do tzw. Aspirantów Polskiego Stowarzyszenia w Bredzie na zebranie dnia 15 marca 1990 w sali „De Vianden” przy Viandelaan 3 w Bredzie.

Na zebranie przybyło około 40 osób. Po zagorzałej dyskusji postanowiono kontynuować formowanie nowej organizacji.
Spośród najaktywnniejszych zostaje wybrany pierwszy tymczasowy zarząd.


Założeniem było aby zarząd liczył 9 członków według klucza:
 • 2 osoby z pierwszej generacji (wybrano Willie Koziol-van de Zanden i Alfreda Wieliszka),
 • 5 osób z drugiej generacji (wybrano Adrian Stopa, Ton Krzeszewski, Bolek Krzeszewski, Rian Olejek-Marijnissen, Stas Szamrowicz, Elżbieta Kasjaniuk-Styczyńska)
 • 2 osoby z trzeciej generacji (nie było chętnych).

 

Ostatecznie skład zarządu był następujący:
Adrian Stopa – przewodniczący,
Bolek Krzeszewski – sekretarz,
A.W.M. Krzeszewski – skarbnik,
członkowie zarządu:  Staś Szamrowicz, Rian Olejek-Marijnissen, Willy Kozioł-van de Zanden (żona weterana)  i Alfred Wieliszek (weteran).

 

11 czerwca 1990 aktem notarialnym w języku holenderskim zostaje zatwierdzony statut nowej organizacji z oficjalną nazwą


Bredase Culturele Vereniging „Polonia”


(Stowarzyszenie Kulturalne „Polonia” w Bredzie)

 

W początkowych latach zebrania BCV “Polonia” odbywały się w pubie “Huis van Negotie” przy Haagweg, u Alfreda Wieliszka.
Później jakiś czas zebrania odbywano w Domu Polskim czasowo utworzonym na terenie koszar Trip van Zoutlandtkazerne, następnie też w sali De Belcrum. W ostatnich latach zebrania odbywają się w mieszkaniach członków zarządu.
SK „Polonia” cieszyło się poparciem PTK jako, że wiekowi już kombatanci widzieli w nowej organizacji, założonej przez ich dzieci, kontynuację ich pracy.


W październiku, SK „Polonia” i KS „Kaszub” organizują zawody piłkarskie a wieczorem zabawę w sali Jeugdland w Ulvenhout pod Bredą.
Zawody piłkarskie zorganizował KS „Kaszub” i Bredę reprezentowała drużyna o nazwie Pools Olympisch Comité Breda (Polski Komitet Olimpijski Breda) a wśród zawodników byli: Adrian Stopa, Jan Mucharowski, Sutarchewicz, Stan Koziol, Bolek, Willem i Ton Krzeszewski, Stas Szamrowicz i wielu innych z drugiej generacji.
Udział brało wiele polonijnych drużyn piłkarskich z Holandii i z zagranicy. Zawody udały się nadzwyczaj dobrze.

 

Wieczorem odbyła się impreza w sali Jeugdland. Wśród zaproszonych gości byli: W. Gwiazda – Ambasador RP, Dr Z. Zomkowski – konsul, Sienkiewicz –attaché wojskowy, Ed Nijpels – burmistrz Bredy, W. Merx – były burmistrz, A. Wieliszek – prezes PKOl, W. Wylenzek – prezes PTK i J. Nowiński – sekretarz PTK.
Wystąpiła grupa dziecięca „Doskonale” i grupa taneczna „Cracovia” z Eindhoven a gwoździem programu był niespodziewany prezent ambasady polskiej; Zespól Tańca Ludowego Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej  z Lublina.

 

W maju 1990 roku odbyły się po raz ostatni coroczne nabożeństwa majowe przy kapliczce Matki Boskiej Częstochowskiej (Miariakappel). Udział w nabożeństwach brali kombatanci, organizacje polonijne ze sztandarami i inni Polacy. Kapliczka z roku 1954 była darem mieszkańców Bredy dla Polaków.

 

Pierwszy podwieczorek bożonarodzeniowy zorganizowany przez SK „Polonia” odbył się w niedzielę, 20 grudnia 1990 roku w restauracji „Huis van Negotie” u pana Alfreda Wieliszka i jego żony Greet.

 

Tymczasem w Polsce: rok 1990 jest rokiem wielkich przemian politycznych i społecznych w Polsce. Wycofują się zbankrutowane idee komunistyczne a na ich miejsce wkracza opozycja wywodząca się z „Solidarności”.
1 stycznia  Wprowadzenie planu Balcerowicza
29 stycznia  Ostatni, XI zjazd PZPR. Powstaje SdRP
6 kwietnia Sejm przywraca 3 Maja rangę święta państwowego
27 maja  Wybory samorządowe
6 czerwca  Zniesienie cenzury w Polsce
1 września  Przywrócenie nauki religii w szkołach
25 listopad  I tura wyborów prezydenckich w Polsce
22 grudnia  Dobiega końca kadencja pierwszego prezydenta III Rzeczypospolitej Polskiej - gen. Wojciecha Jaruzelskiego, Lech Wałęsa zostaje prezydentem.
22 grudnia  Ryszard Kaczorowski, prezydent Polski na uchodźstwie przekazuje Lechowi Wałęsie insygnia władzy prezydenckiej.

 

1991

Gwałtowne przemiany w Polsce jak i w calej Europie nie zostają bez wpływu na środowisko emigracyjne w Bredzie. Dawne podziały, waśnie i spory polityczne przestają już mieć sens ale wiele dawnych przyzwyczajeń trudno już zmienić.

W roku 1991 Polska ma już za sobą pierwsze wolne wybory jest wolnym i demokratycznym państwem. Do tej sytuacji środowisko polonijne musi się powoli przyzwyczajać.

 

26 stycznia, SK „Polonia” i PTK organizują wspólnie pierwszy bal noworoczny w domu kultury „De Wegwijzer” przy Steendorpstraat 2, Breda-Noord.

 

Dla uczczenia kolejnej rocznicy wyzwolenia łączą siły wszystkie organizacje; SK „Polonia”, PTK, PKOl, Kaszub, Mazur, Karpacz i Doskonale i wspólnymi siłami z pomocą gminy organizują październikowe obchody 47 rocznicy wyzwolenia Bredy wyjątkowo hucznie.

Urząd miasta udostępnił  Polakom nieistniejący już teatr miejski Concordia przy Van Coothplein. Występowały Vocaal Ensemble Novafonie,  Pieter Starshine Band i grupa folklorystyczna „Syrena”. W foyer teatru grała grupa La Banda i Party Intercity Jazz Band.


W związku z wyborami w Polsce uroczystości ma cmentarzu przesunięte są tydzień później, na 3 listopada aby mógł na nich być obecny nowy ambasador RP, Franciszek Morawski. Msze odprawiał jak zawsze ks. Nowak.

 

W tym roku odżywa dyskusja nad utworzeniem Polskiego Domu, który już w latach czterdziestych byłby jakoby Polakom przez ówczesnego burmistrza Van Slobbe obiecany. SK „Polonia” proponuje jak siedzibę Polskiego Domu zwalniający się budynek Katolickiego Domu Żołnierza (ned. Katholiek Militair Tehuis - KMT) przy Wilhelimnapark jednak urząd miasta jest zdania, że Polacy są już wystarczająco zintegrowani w tutejszym społeczeństwie  i takowy dom nie jest im potrzebny. Tym samym nie należało już oczekiwać żadnej finansowej pomocy ze strony miasta na taki cel. W tej sytuacji Zarząd SK „Polonia” zrezygnował z dalszych starań o powstanie Polskiego Domu.

 

Tymczasem w Polsce:
31 marca   Rozwiązanie Układu Warszawskiego
8 kwietnia   Polska podpisuje układ z Schengen
2 lipca   Otwarcie Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie
26 października Układ przewidujący wycofanie wojsk sowieckich do 15 listopada 1992 r.
27 października Pierwsze wolne wybory do Sejmu

 

1992

29 lutego 1992 roku państwo Wieliszek zamykają café “Huis van Negotie” przy ulicy Haagweg 68 – tym samym kończy działalność ostatni polski pub w Bredzie.

 

3 maja 1992, Stowarzyszenie Kulturalne „Polonia” i osobiście Adrian Stopa, Alfred Wieliszek i Jacques Verwater, organizują obchody 50-lecia Pierwszej Polskiej Dywizji Pancernej (1PDP), setnych urodzin generała Stanisława Maczka i 201-lecia istnienia polskiej Konstytucji 3 maja.
Patronat nad tymi uroczystościami miał Komitet Honorowy w którego skład wchodzili: komisarz Królowej Holandii - S. Houben, burmistrz Bredy - Ed Nijpels, prezes Zwiazku Kół 1PDP z siedziba w W. Brytanii - W. Deimel oraz Ambasador RP W Holandii - F. Morawski.
Po Mszy Świętej odprawionej przez księdza Stanisława Nowaka złożono kwiaty na grobach żołnierzy 1PDP na cmentarzu w Bredzie i Ginneken.
Następnie, w szkole Van Cooth-scholengemeenschap odbyło się sympozjum. Odczyty wygłosili;  dr J. Buitkamp,  dr T. Kondracki,  mgr J. Berle. Przemawiali; burmistrz Bredy - Ed Nijpels oraz Ambasador RP w Holandii - Morawski, który poinformował o przejęciu tradycji 1PDP przez 11. Dywizje Kawalerii Pancernej im. Króla Jana III Sobieskiego z Żagania wiosną 1992 roku.
Syn generała, Andrzej Maczek, przyjechał specjalnie aby odczytać list ojca skierowany do jego żołnierzy. Obecni byli kombatanci z Holandii, Polski, Francji, Belgii i Anglii.
W ten wieczór występowała grupa „Mazur”, „Karkus” z i grupa wokalna „Novafonie”, do tańca przygrywała holenderska grupa „De Rabbits”.

 

4 maja,  tradycyjnie obchodzono w Bredzie holenderskie święto Dodenherdenking (Dniem Ofiar II Wojny Światowej)  składając kwiaty pod pomnikiem 1PDP w parku Królowej Wilhelminy.

 

28 sierpnia Ambasador RP, F. Morawskiego wręcza burmistrzowi Bredy, Ed Nijpels odznaczenie Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RP (Commandery of the Order of Merit of the Republic of Poland)  za jego wkład w przybliżaniu kontaktów między Polską i Holandią jak i też miedzy partnerskimi miastami Wrocław i Breda. Ed Nijpels jest pierwszym Holendrem który takie odznaczenie otrzymał.

 

Od roku 1992 Apel Poległych na cmentarzu polskich żołnierzy w dzielnicy Ginneken organizuje holenderska organizacja „Ginnekensbelang”, obecnie nosząca nazwę „Stichting Herdenking 1944”, ktorego prezesem jest J. Roovers.

 

1993

Impreza październikowa odbyła się także szkole Van Cooth Scholengemeenschap z udziałem grupy „Krakus” z Genk i kapeli „Znad Orli” z polskiego Koźmina. Do tańca grała grupa „De Rabbits”.

 

Tymczasem w Polsce:
28 lipca  Podpisanie konkordatu
17 września  Opuszczenie Polski przez ostatnie oddziały wojsk rosyjskich

 

1994

5 maja 1994 roku z krótką wizytą zawitał prezydent RP, Lech Wałęsa z żoną i Królowa Holandii, Beatrix. Goście składają kwiaty na Polskim Honorowym Cmentarzu Wojskowym przy Ettensebaan i odsłaniają pomnik 1. Polskiej Dywizji Pancernej w Made.
 
Obchody rocznicowe 50-lecia wyzwolenia Bredy zorganizowane były przez Komitet Organizacyjny powołany przez Urząd Gminy Breda wraz z burmistrzem Edem Nijpelsem.
W 15 osobowym Komitecie Organizacyjnym Polaków reprezentował: Wilhelm Wylenzek - prezes PTK, Alfred Wieliszek - prezes PKOl w Holandii i Adrian Stopa - prezes SK „Polonia”.

Głównymi punktami programu obchodów byli:
• 28 października, uroczyste rozpoczęcie obchodów 50-lecia wyzwolenia Bredy w Grote Kerk w obecności Księcia Aleksandra  i ministra van Mierlo. Wieczorem wielki pokaz zimnych ogni w koszarach Chasse-kazerne.

• 29 października, turniej piłkarski PSK „Kaszub”, brunch dla kombatantów i wręczenie im medali pamiątkowych przez burmistrza, przejazd kombatantów przez miasto starymi pojazdami wojskowymi, uroczysty wieczór w Turfschip przy Chasseveld.
• 30 października, nabożeństwo ekumeniczne w Grote Kerk, ceremonia dla uczczenia pamięci i składanie kwiatów na Polskim Honorowym Cmentarzu Wojskowym przy Ettensebaan i Ginneken, spotkanie kończące obchody dla polskich kombatantów i osób zaproszonych w Turfschip.

 

11 grudnia 1994 umiera w Edynburgu, w wieku 102 lat,  generał Stanisław Maczek.
 
22 grudnia 1994 trumna z ciałem generała Stanisława Maczka zostaje przewieziona do Bredy i wystawiona do ostatniego pożegnania na Ratuszu w Bredzie.

Następnego dnia, zgodnie z wolą generała zostaje on pochowany wśród swoich żołnierzy na Polskim Honorowym Cmentarzu Wojskowym przy Ettensebaan.

 

Tymczasem w Polsce:
1 luty   Polska państwem stowarzyszonym z UE
9 kwietnia  Wniosek Polski o przyjęcie do Unii Europejskiej

 

1995

Tymczasem w Polsce:
1 stycznia  Denominacja złotówki w skali 1:10000
19 listopad  Prezydentem RP zostaje Aleksander Kwaśniewski

 

1996

17 kwietnia 1996; przewodniczący SK „Polonia”; Adrian Stopa otrzymał Złoty Krzyż Zasługi przyznany mu przez prezydenta RP, Aleksandra  Kwaśniewskiego.
 
17 lipca 1996 roku z inicjatywy Urzędu Gminy Breda powołana została Fundacja Corocznych Obchodów Wyzwolenia Bredy (ned. Stichting Jaarlijkse Herdenking Bevrijding Breda) w celu optymalnej koordynacji obchodów i podziału gminnych subsydii na ten cel między organizacje polonijne w Bredzie. Członkami zarządu są: J. Van Gils, W. Wylenzek – PTK, A. Wieliszek – PTK i PKOl, A. Stopa – SK „Polonia”, E. Cuber – Komitet Obchodów 1944 na Ginneken (ned. Comité Herdenking 1944 Ginneken), C. Nowak – „Mazur”, C. Coenders – Muzeum gen. Maczka, M. Lessmann – KS “Kaszub” i J. Verwater - sekretarz.
 
26 października SK „Polonia” organizuje Apel Poległych na Polskim Honorowym Cmentarzu Wojskowym w Oosterhout i uroczysty wieczór z okazji 52 rocznicy wyzwolenia Bredy odbywa sie tradycyjnie w szkole Van Cooth Scholengemeenschap przy Biesdonkweg uświetniony występami grupy „Mazur”.

 

27 października tradycyjna ceremonia na Polskim Honorowym Cmentarzu Wojskowym przy Ettensebaan z udziałem burmistrza Rutten, Ambasadora RP Komorowskiego i prezesa 1PDP Deimela.

 

29 października, premier rzadu RP, Włodzimierz Cimosiewicz odwiedził Bredę. Spotkał się z weteranami w KMA i złożył wieniec na cmentarzu wojskowy przy Ettensebaan.

 

Tymczasem w Polsce:
15 lutego   Premierem zostaje Włodzimierz Cimoszewicz
3 października  Poetka Wisława Szymborska laureatką Literackiej Nagrody Nobla

 

1997

W maju, Adrian Stopa organizuje obchody 50-lecia działalności Polskiego Towarzystwa Katolickiego, koło Breda.

 

13 września powstaje Polska Szkółka Sobotnia. W Bredzie i okolicy przybywa coraz więcej Polek zamężnych z Holendrami i powstaje potrzeba nauczania dzieci języka polskiego tak jak to było 40 lat temu.
Mery Eberle-Jaworski, Jan Eberle i Krystyna Stopa organizują szkółkę która znajduje siedzibę w Nutsbasisschool „Boeimeer”.
Na oficjalnym otwarciu gościł konsul Piotr Kaszuba.
Pani Mery Eberle-Jaworski była dyrektorką szkoły od roku 2001 a następnie Ad Morenc. Szkółka liczyła w najlepszym okresie 26 dzieci z mieszanych polsko-holenderkich małżeństw.

 

Uroczysty sobotni wieczór 25 października z okazji 53 rocznicy wyzwolenia Bredy odbył sie w szkole Van Cooth Scholengemeenschap.

 

26 października z błyskawiczną wizytą odwiedza Bredę ponownie Lech Wałęsa (tym razem jako prywatna osoba, laureat Nagrody Nobla) i składa kwiaty na grobach żołnierzy w towarzystwie abasadora RP, Stanisława Komorowskiego i burmistrza Bredy, Cris Rutten oraz bierze udział spotkaniu z kombatantami i innymi zaproszonymi na te okazje gośćmi w ratuszu.
 
29 października, Muzeum generała Maczka zostaje przeniesione do koszar Trip van Zoudtlandt i oficjalnie otwarte przez dowódcę wojsk lądowych, generała M. Schoutena w obecności Ambasadora RP Stanisława Komorowskiego oraz Andrzeja Maczka. Uroczystości te uświetniła swoimi występami Orkiestra Garnizonowa z Żagania

 

Tymczasem w Polsce:
2 kwietnia  Uchwalenie nowej Konstytucji III RP
3 lipca  Początek "powodzi tysiąclecia" na Dolnym Śląsku

 

1998

18 maja, dzieci generała Maczka, Andrzej i Magda, przekazują mundur swego ojca w darze dla Muzeum im. generała Maczka w Bredzie.

 

1999

12 czerwca 1999 obchody 35-lecia PKOl w Holandii.
 
Tymczasem w Polsce: 12 marca, Polska zostaje przyjęta do NATO

 

2000

23 kwietnia przewodniczący SK “Polonia”, Adrian Stopa otrzymał holenderskie odznaczenie królowej; Członek Klubu Orańskiego i Nassau
(ned.  Lid in de Orde van Oranje Nassau). 

 

20 maja z okazji  10-lecia istnienia SK „Polonia” organizuje Polski w Bredzie w szkole Het Prisma College przy Biesdonkweg 33 (dawniej Van Cooth).
W programie są występy artystyczne m.in. choru „Watra” z Antwerpii, stoiska promocji polskich produktów, turystyki,  kultury i lekcji języka. Ponadto wystawiono polską sztukę, rzeźby, szkło, kryształy oraz filmy polskie.
Jubileuszowy wieczór uświetniły występy chóru „Gloria” ze Skoczowa, Zespołu Pieśni i Tańca „Syrena” z Brunssum oraz polonijnego zespołu muzycznego z Niemiec grupa „Hit”.

 

Tymczasem w Polsce: 8 października, wybory na prezydenta III RP zwyciężył ponownie Aleksander Kwaśniewski

 

2001

Nowe tysiąclecie to też okres zmian w SK „Polonia”. Coraz wyraźniej czuje się otwarcie granic i powstawanie nowej zjednoczonej Europy. W nowych czasach otwartych granic - do Holandii a także do Bredy napływa coraz więcej Polaków. Coraz więcej młodych ludzi przyjeżdża tu w poszukiwaniu zarobku o jaki w Polsce jest coraz trudniej i coraz więcej młodych Polek wychodzi za mąż za Holendrów. Oni nie znają języka holenderskiego.
Także na SK “Polonia” coraz większy wpływ mają ci młodzi Polacy którym Holandia i jej kultura jest obca i niezrozumiała. Zarząd stowarzyszenia składa się natomiast z drugiej generacji, urodzeni tuż po wojnie, z holenderskimi korzeniami językiem.


17 kwietnia SK “Polonia” otwiera Punkt Wsparcia dla Młodych Polaków w Bredzie, w domu kultury w dzielnicy Geeren Noord. Polski konsulat wspomaga ich w tym zamiarze. Celem Punktu Wsparcia jest pomoc informacyjna w języku polskim dla nowych Polaków, porady prawne i inna pomoc w integracji w obcym kraju. Punktu Wsparcia prowadzą panie Krystyna Stopa i Gosia Borsten-Kluk.

 

Na walnym zebraniu członków SK “Polonia” 14 maja z funkcji członka zarządu ustępuje Alfred Wieliszek. Na jego miejsce wchodzi Ad Kuijl.
      
Tymczasem w Polsce: 24 marca Adam Małysz zdobywa złoty i srebrny medal na Mistrzostwach Świata w narciarstwie klasycznym i Puchar Świata w skokach narciarskich. Małysz staje się na lata idolem narodu.

 

2002

Przestaje funkcjonować PTK ale ich tradycje i cele przejęło powstałe 25 maja Stowarzyszenie Pierwszej Polskiej Dywizji Pancernej Niderlandy na czele którego stają synowie kombatantów z prezesem Adrianem Stopą i członkami zarządu: M. Mrozińskim i Frans Olejek. Ta organizacja jest oddziałem ogólnoświatowego Związku Kół 1PDP z siedzibą w Anglii.  Jej pierwszym prezesem był sam generał Stanisław Maczek, a obecnie jest nim pan Witold Deimel.

 

W listopadzie z funkcji przewodniczącego Stowarzyszenia Kulturalnego „Polonia” w Bredzie zrzeka się z przyczyn zdrowotnych pan Adrian Stopa. Pełnił tą funkcję 12 lat, od maja 1990 roku. Za jego rekomendacją tymczasową funkcję przewodniczącego spełnia Ad Kuijl.

 

2003

14 marca, na walnym zebraniu członków Stowarzyszenia Kulturalnego „Polonia” w Bredzie zostaje oficjalnie potwierdzone odejście Adriana Stopy z czynnych funkcji w zarządzie, przy czym w podzięce za jego dorobek pracy otrzymuje tytuł honorowego przewodniczącego. Nowym przewodniczącym oficjalnie wybranym zostaje Ad Kuijl, wieloletni działacz stowarzyszenia.

 

2004

12 czerwca w sali “De Belcrum” zorganizowana jest impreza z okazji 40-lecia istnienia Polskiego Komitetu Olimpijskiego w Holandii. Imprezę otwiera jeden z założycieli i pierwszy przewodniczący PKOl Alfred Wieliszek. W nowym zarządzie zasiadają: Adrian Stopa - prezes, Krystyna Stopa – sekretarz i Cees Nowak – skarbnik.

 

Punkt Wsparcia dla Młodych Polaków w Bredzie zostaje zlikwidowany.

 

W dniach 30 i 31 października 2004 Prezydent RP, Aleksander Kwasniewski z małżonką przybyli z dwudniową oficjalną wizytą do Holandii.

 

Obchody 60-tej rocznicy wyzwolenia Bredy.

 

29 październik: SK "Polonia" jest współorganizatorem koncertu w Grote Kerk. Występują: chór Novavoices z Bredy pod dyrekcją Roel Noga; Chór “Gloria” ze Skoczowa, pod dyrekcją  Bolesława Nogi i Krystyny Gibiec, Orkiestra Garnizonowa  Żagania, organy; Jaap Hillen, śpiew; Lucy Hillen, trąbka; Wilco Collin.

 

30 październik: apel poległych na cmenatrzu wojskowym w Oosterhout; odsłonięcie odrestaurowanego czołgu-daru Polaków dla miasta; wjazd weteranów na rynek w pojazdach z okresu wojny; na rynku gra orkiestra garnizonowa z

Żagania i Kapela Johan Willem Friso. Sztafeta Stowarzyszenia Atletycznego “Sprint” z pochodnią z Baarle-Nassau do Breda.

Wieczorem SK "Polonia" organizuje imprezę w sali Jeugdland w Ulvenhout. Przy muzyce Piotra Martyki i Jolanty, występuje Joep Peeters z Bredy, folklorystyczna grupa taneczna Sarna z Utrechtu, Mazur i chór "Gloria" ze Skoczowa.

 

31 października: Msza Św. w Mariakerk na Ginneken z udziałem królowej i polskiego prezydenta; uroczystości na polskim cmentarzu poległych przy Vogelenzanglaan na Ginneken a następnie na cmentarzu poległych przy Ettensebaan w Breda gdzie Beatrix i Kwaśniewski składają wieńce.

 

W Muzeum Bredy we współpracy z Muzeum Generała Maczka otwart będzie cały tydzien wystawa “Za wasza i nasza wolnosc, Voor Uwe en onze Vrijheid”

 

 

W niedzielę 31 października Prezydent RP i Jej Królewska Mość Beatrix wzieli udział w uroczystościach z okazji 60-tej rocznicy wyzwolenia Bredy przez 1 Polską Dywizję Pancerną generała Maczka. Prezydent RP zakończy wizytę spotkaniem z kombatantami w Królewskiej Akademii Wojskowej (KMA) w Bredzie.

 

 

 

 

 

 

Tymczasem w Polsce: 1 maja Polska wstępuje do Unii Europejskiej.

 

 

 

2005

Stowarzyszenie Kulturalne “Polonia” obchodzi swoje 15-lecie.

 

W momencie powstawania w 1990 roku stowarzyszenie liczyło około 50 członków. 10 lat później; 20 marca 2000 roku było już 118 członków

a po piętnastu latach; 18 kwietnia 2005 – 164 członków.

 

Od samego początku istnienia BCV “Polonia” wiernymi członkami stowarzyszenia byli m.in.:


Z pokolenia kombatantów:
Państwo Bula, Jan Nowiński, Chmielowski, Palewicz, Freddie i Greet Wieliszek.
Państwo Tadeusz i Wil Kozioł jak i państwo Matejczek z Dongen byli członkami do śmierci. Tak samo jak państwo Lewandowscy; po śmierci męża pani E. Lewandowski-Mertens która jest nadal członkem stowarzyszenia.


Wdowy po kombatantach:
Panie Joke Krzeszewski-Robijns,  Pijbijsz-Janssen,  Stopa,  Szamrowicz.
Inni wierni członkowie to:
Pani Ria Marijnissen, państwo Bodt i  Os
 
Z drugiej generacjj:historia Polonii
Pani Giera (opłaca kontrybucje przez te wszystkie lata wzorowo co miesiąc), Bolek Krzeszewski, Adrian i Krystyna Stopa, Stas i Ina Szamrowicz, M. Tiggelen-Stolarz, Rian i Frans Olejek.

 

Nie można też zapomnieć o warsztacie samochodowym Matejczyk (ned. Autobedrijf Matejczyk) z Dongen i Auto-Radiateuren "De Oranjeboom" z Bredy - są naszymi najwierniejszymi sponsorami i ich reklamy widnieją we wszystkich książeczkach informacyjnych jakie BCV “Polonia” wydała od 1990 roku.

 


Tymczasem w Polsce: 2 kwietnia umiera Jan Paweł II.  Karol Wojtyła (1920-2005). Odszedł największy Polak XX-go wieku, głowa Kościoła katolickiego, autorytet moralny dla ludzi różnych wyznań i kultur. W Polsce wielka żałoba.

 

- • -

 


Za pomoc w opracowaniu serdecznie dziękuję Romanowi Cuber, państwu Krzemińskim, Olejek i Stopa.

Uwagi i ewentualne korekty proszę przekazywać na info@polonia-breda.nl

Z góry przepraszam za ewentualne błędy które będę się starał natychmiast poprawić.

 

 

Breda, 19 kwietnia 2005

 

Andrzej Skibiński